Đó là một thế giới loài vật rất đa dạng, phong phú, gần gũi với con người hàng ngày hay ngay từ các câu chuyện truyền tụng trong dân gian như: Dế mèn, bọ ngựa, con chó, con mèo, con chuột, con lợn, con gà, con ngỗng, con dê, con sáo sậu, con chim chèo bẻo, con chim gáy, con bồ nông, v.v… Con vật nào cũng được mô tả ra con ấy, không trộn lẫn với nhau được… Đặc biệt những loài vật này được nhân cách hoá, phần lớn bằng cái “Tôi” tự sự trong chuyển động của không gian, thời gian với tác động của cả thiên nhiên và xã hội, hiện lên những bức tranh bảo vệ gia đình, hạnh phúc, bảo vệ quyền sống thiêng liêng, chống lại điều ác, coi trọng lý tưởng và lẽ sống, chống lại các thói hư tật xấu, xây dựng tình bằng hữu, tình hữu nghị giữa các dân tộc trong nước cũng như các nước trên thế giới… ở đây, cũng thể hiện bản lĩnh, bản sắc phong tục tập quán của từng tộc người trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó là những câu chuyện sâu lắng cảm động như Dế Mèn phiêu lưu ký, Võ sĩ Bọ Ngựa, Đám cưới chuột, Đôi ri đá, Chuột thành phố, Con mèo lười ( hịch) Chim chích lạc rừng, Chèo bẻo đánh quạ, cho đến các chùm truyện ngắn cũng đầy ý nghĩa. Song nói đến các tác phẩm mà Tô Hoài viết cho thiếu nhi mà quên không nói đến truyện Kim Đồng hay truyện Vừ A Dính hay 3 tiểu thuyết theo cổ tích truyền thuyết: Đảo hoang (Mai An Tiêm và quả dưa đỏ); Chuyện nỏ thần ( Mị Châu Trọng Thủy); Nhà Chử (Chử Đồng Tử) thì thật là thiếu sót. Nhấn mạnh kinh nghiệm khi viết các tác phẩm này, Tô Hoài cho rằng: Tư tưởng và vốn sống sâu sắc quyết định cái hay của chữ nghĩa, của truyện, của nhân vật, của chủ đề cùng những “bí quyết” sáng tạo.
Chẳng vậy nên Vân Thanh – người biên soạn hơn 200 tác giả văn học thiếu nhi Việt Nam (Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa năm 2006 – 901 trang) đã nhận xét: “Nắm được yêu cầu giáo dục và chọn được hình thức miêu tả thích hợp với đặc điểm tâm sinh lý của mỗi lứa tuổi, đó là ưu điểm lớn của Tô Hoài”.
Giáo sư Hà Minh Đức lại viết: “Trong những sáng tác cho thiếu nhi của nhà văn Tô Hoài, những tác phẩm viết về loài vật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thế giới loài vật được ông miêu tả từ chú Dế Mèn, con Ri đá, chú Bọ ngựa… đều sinh động lạ lùng. Ngòi bút tài tình của ông lột tả những nét đặc sắc của đối tượng qua những chi tiết chân thực, nét vẽ cụ thể, điệu bộ tự nhiên và cả thế giới nội tâm của chúng thật ngộ nghĩnh, gần gũi với con người biết bao. Viết về loài vật, Tô Hoài muốn nói đến cuộc sống con người”.
Còn giáo sư Phong Lê đưa ra nhận xét: “Dế mèn cùng cả một chùm truyện về loài vật trong O Chuột đã đưa Tô Hoài vào một mảng sáng tạo độc đáo, cho đến nay vẫn chưa tìm thấy ai thay thế được mảng truyện gắn nối gây được sự yêu thích cho cả hai đối tượng đọc: trẻ em và người lớn, cả hai, nếu tính đến sự nối tiếp của các thế hệ và tính theo hành trình của đường đời thì theo tôi có lẽ Tô Hoài là tác giả có số lượng người đọc phổ biến và đông đảo nhất trong các tác giả của thế kỷ 20. Những đời ông, đời cha, rồi đời con của bao thế hệ độc giả cùng biết đến Dế mèn… cùng hâm mộ Dế mèn; phải nói đó là món quà thật lí thú cho một đời văn…”
Theo VOV