Theo như các nhà phê bình nhận xét thì kho truyện trinh thám cổ điển có ba lò chính, với các tác giả tương ứng sẽ là Agatha Christie với thám tử Hercule Poirot và bà Marple; Sir Arthur Conan Doyle với Sherlock Holmes lừng danh; George Simenon và thanh tra Maigret (khi dịch ra tiếng Việt hay được gọi là Megrê). Mỗi một nhà văn có một phong cách viết truyện khác nhau, do đó tất nhiên là mỗi một thám tử cũng có phương pháp phá án khác nhau. Theo như ý kiến cá nhân của mình thì phương pháp phá án của Megre là gần gũi và đời thường nhất, còn Poirot cũng như Sherlock Holmes có một cái gì đó vượt quá khả năng của người thường. Nhưng chính vì những phẩm chất siêu việt ấy của Poirot và Sherlock Holmes làm cho truyện của Agatha Christie và Conan Doyle hấp dẫn người đọc hơn, phải không?
Với Sherlock Holmes thì người đọc hoàn toàn có thể tìm đọc trọn bộ Conan Doyle, hiện bán rất nhiều ngoài thị trường. Agatha Christie thì khác, số lượng tác phẩm của bà nhiều hơn và khó mua được đầy đủ như Conan Doyle, và các tác phẩm của bà không hẳn là chỉ gắn với Hercule Poirot và bà Marple, mà một bằng chứng tiêu biểu là tác phẩm được coi là thành công nhất, “Mười người da đen nhỏ” hoàn toàn không có bóng dáng của hai vị kia (Với riêng cá nhân anh thì còn có thêm một tác phẩm hay không kém là “Tận cùng là cái chết”, tên tiếng Anh hình như là “Death comes as the end” – cũng không có sự xuất hiện của Poirot cũng như bà Marple). “Mười người da đen nhỏ”, nguyên bản tựa gốc tiếng Anh: Ten Little Niggers (10 gã mọi đen nhỏ) hoặc And Then There Were None (Và rồi chẳng còn ai) là một tiểu thuyết hình sự của nhà văn Agatha Christie được nhà xuất bản Collins Crime Club phát hành lần đầu ở Anh ngày 6 tháng 11 năm 1939.
“Mười người da đen nhỏ” lấy cảm hứng từ một bài hát cổ của trẻ em, kể về mười người da đen với mười cái chết khác nhau. Truyện được bắt đầu với việc có mười người được mời tới hòn đảo “Người da đen”. Sau khi tập trung trên đảo, vào ngay buổi tối đầu tiên thì họ nhận được lời kết tội với cả mười người. Tất cả họ đều phạm tội giết người, nhưng vì những lý do khác nhau mà pháp luật không thể trừng trị được. Gần như ngay lập tức, người đầu tiên trong số mười người lăn quay ra chết, cái chết giống hệt sự mô tả trong bài hát về những người da đen của trẻ em. Ngày qua ngày, tiếp tục có thêm những cái chết mà không thể nào tìm ra thủ phạm, và điều làm cho những kẻ còn lại cảm thấy cực kỳ hoảng sợ là những cái chết đó đều giống với bài hát một cách kinh ngạc.
Sau 2 – 3 cái chết đầu tiên, những người còn lại lùng sục khắp nơi trên đảo để tìm thủ phạm, nhưng vô ích. Vì đặc điểm của hòn đảo Người da đen, cũng như điều kiện thời tiết đã cách ly hòn đảo này với thế giới bên ngoài, tất cả những người còn sống sót trên đảo đều nhất trí là thủ phạm bắt buộc phải ở trên đảo, do đó chỉ có thể là một trong những bọn họ mà thôi. Vấn đề đặt ra là ai trong số đó là thủ phạm. Từ đó trở đi, họ trở nên cảnh giác với nhau, người này nghi ngờ người kia, sự đề phòng tăng lên hết mức, nhưng không vì thế mà những cái chết kỳ lạ chấm dứt. Tiếp tục có những người chết, và vẫn không thể tìm được ra thủ phạm, cho dù phạm vi nghi ngờ cũng được thu hẹp lại do số người sống sót giảm đi.
Thời gian cứ thế trôi đi, và trên đảo còn lại bốn người. Nỗi ám ảnh về sự tồn tại của một kẻ tâm thần mắc bệnh cuồng sát đang sống cùng càng ngày càng tăng đến mức ngột ngạt. Cho đến khi một người chết đuối, rồi một người bị tượng đá rơi vỡ đầu mà chết thì chỉ còn lại hai. Một trong hai người đó dùng súng giết chết đối thủ và treo cổ tự sát. Nếu theo tư duy logic thì người chết cuối cùng sẽ là thủ phạm. Tuy nhiên nếu chỉ có thế thì “Mười người da đen nhỏ” sẽ không được đánh giá cao đến như vậy.
Khi thời tiết trở nên yên ổn, cảnh sát được báo là có mười người lên đảo mà không thấy về bèn lên đảo xem xét. Họ phát hiện ra mười xác chết, và xác định được bốn người chết cuối cùng. Lập luận của cảnh sát cũng như lập luận của người đọc thôi, thủ phạm chỉ có thể là một trong mười người đó. Với bốn người chết cuối cùng, cảnh sát không thể xác định được đâu là người chết cuối cùng thật sự. Nếu như người chết đuối là chết cuối cùng thì xác của anh ta không thể được vớt lên trên đảo. Nếu người bị tượng rơi vào đầu là chết cuối cùng thì phải tồn tại kẻ đã đẩy bức tượng xuống, do đó khả năng này cũng là không thể. Và rõ ràng kẻ bị súng bắn chết cũng không thể là người chết cuối cùng, vì khẩu súng được tìm thấy ở một nơi cách xa xác nạn nhân, và có dấu tay của người chết vì treo cổ. Người chết vì treo cổ có khả năng là chết cuối cùng cao nhất, nhưng trong phòng mà nạn nhân treo cổ, thì chiếc ghế để người này bước lên rồi đạp đổ lại được dựng rất ngay ngắn vào tường, chứng tỏ là vẫn tồn tại một người làm công việc đó. Tất cả những dữ kiện có được làm cho cảnh sát đau hết cả đầu, vì không làm sao xác định được thủ phạm.
Nếu như ai chưa đọc “Mười người da đen nhỏ”, thì có lẽ đã bỏ qua một tác phẩm cực hay về thể loại trinh thám. Tất cả những điều khúc mắc sẽ được Agatha Christie giải đáp một cách hợp lý ở phía cuối câu truyện, và đều khiến người đọc phải thán phục. Không những thế, những lập luận và cách phân tích tâm lý nhân vật cũng rất logic và chuẩn mực. Với một cốt truyện hấp dẫn như vậy, với danh tiếng của Agatha Christie, người được mệnh danh là “Nữ hoàng của truyện trinh thám”, chắc chắn đây là một trong những tiểu thuyết phải đọc rồi.
